Week van de Integriteit – Bedrijfsrecherche-onderzoeken versus integriteitsonderzoeken

‘We hebben jullie ingeschakeld omdat we geen bedrijfsrecherchebureau over de vloer willen hebben, maar liever een integriteitsbureau’.

Dat zei een opdrachtgever onlangs tegen mij toen ik voor de intake van een nieuw onderzoek bij hem aan tafel zat. De opdrachtgever ging er aan voorbij dat wij ook ‘bedrijfsrechercheonderzoeken’ uitvoeren. Dat had hij niet op zijn netvlies staan, zo bleek toen ik hem dat voorhield. Bij hem bestond het idee dat een integriteitsonderzoek iets anders was dan een bedrijfsrechercheonderzoek. Deze opdrachtgever staat daar niet alleen in. Ik merk dat bij veel (potentiele) opdrachtgevers een verschil wordt ervaren tussen een bedrijfsrechercheonderzoek en een integriteitsonderzoek. Is er dan geen verschil tussen een bedrijfsrechercheonderzoek en een integriteitsonderzoek? Daar kan ik kort in zijn: Behalve de benaming is er feitelijk geen verschil.

Maar in de beeldvorming zijn er kennelijk dus wel verschillen, getuige de opmerking van de opdrachtgever. Dat vraagt om een toelichting.

Het verschil in de beeldvorming ziet met name op de aard van de onderzoeken. Bedrijfsrechercheonderzoeken worden veelal geassocieerd met onderzoeken naar de zogenaamde harde vergrijpen als bedrijfsdiefstal, onrechtmatig ziekteverzuim, misbruik bedrijfsmiddelen etc. Bij integriteitsonderzoeken wordt over het algemeen eerder gedacht aan onderzoeken naar  bestuurders, politici of ambtenaren die zich schuldig maken aan belangenverstrengeling,  vriendjespolitiek of fraude. Daarnaast worden bedrijfsrechercheonderzoeken ook vaker geassocieerd met onderzoeken waarbij verdergaande onderzoeksmethodieken worden ingezet, zoals bijvoorbeeld observatie.

Zoals hiervoor opgemerkt zijn dit echter alleen verschillen in de beeldvorming. Feitelijk gezien is er namelijk geen verschil. Noch qua soort vergrijp, noch qua inzet van onderzoeksmethodieken.

Zowel een bedrijfsrechercheonderzoek als een integriteitsonderzoek hebben tot doel waarheidsvinding. Zo’n onderzoek kan gericht zijn op het achterhalen van de verantwoordelijke voor een bepaalde misstand of misdraging; denk bijvoorbeeld aan een onderzoek naar de verdwijning van een geldbedrag of de vernieling van bedrijfseigendommen. Een onderzoek kan ook gericht zijn op een persoon, bijvoorbeeld omdat deze persoon ervan wordt verdacht zich schuldig te hebben gemaakt aan belangenverstrengeling of ongewenst gedrag zoals bijvoorbeeld seksuele intimidatie.

Bij beide zaken gaat het om onderzoek naar het handelen van personen in strijd met (interne) wet- en regelgeving. Dergelijke gedragingen kunnen worden aangeduid als integriteitsschendingen. Welke onderzoeksmethodieken worden ingezet, verschilt per casus.

Om als bureau dit soort (persoonsgerichte) onderzoeken te mogen uitvoeren, heb je een vergunning nodig van het Ministerie van Justitie. Een vergunning tot het zijn van een recherchebureau. Daar komt het woord ‘recherche’ dus om de hoek kijken. Ongeacht of een bureau zich een integriteitsonderzoeksbureau of een bedrijfsrecherchebureau noemt, de vergunning voor het zijn van een recherchebureau is verplicht. Een integriteitsonderzoekbureau is in dat opzicht dus ook een recherchebureau. Heb je zo’n vergunning niet, dan mag je geen persoonsgerichte onderzoeken uitvoeren. Daarnaast moeten de medewerkers van zo’n bureau zelf ook bevoegd zijn tot het doen van onderzoek. Daarvoor moet het diploma Particulier onderzoeker worden behaald. Hier valt dus niet de term rechercheur, maar wordt gesproken over de ‘onderzoeker’.

Het woord bedrijfsrecherche suggereert dat het gaat om onderzoeken binnen bedrijven c.q. het bedrijfsleven. Dat is echter niet het geval. Een bedrijfsrechercheonderzoek kan bij elke organisatie worden uitgevoerd. Of het nu om een overheidsinstelling, een stichting of een vereniging gaat. In dat opzicht is de term bedrijfsrecherche wellicht verwarrend en is de term integriteitsonderzoek weer toepasselijker.

Dat een integriteitsonderzoek dus feitelijk hetzelfde is als een bedrijfsrechercheonderzoek, wil echter nog niet zeggen dat er geen verschil bestaat tussen de bureaus die dit soort onderzoeken uitvoeren. Die zijn er uiteraard wel. De verschillen zijn onder meer gelegen in de achtergrond van de medewerkers en de specialismes van een bureau. Daarbij kun je denken aan specialismes in onderzoeksmethodieken zoals forensisch ICT-onderzoek of observatiewerkzaamheden, maar ook aan specialismes qua markten/doelgroepen, zoals overheden, mkb-bedrijven of particulieren. En uiteraard zijn er ook kwaliteitsverschillen tussen onderzoekers c.q. rechercheurs. Dat geldt uiteraard ook voor de bureaus waarvoor ze werkzaam zijn.

Concluderend: Wat voor bureau je ook inschakelt, van belang is dat een bureau een vergunning heeft voor het uitvoeren van onderzoeken en dat de onderzoekswerkzaamheden worden uitgevoerd conform de geldende wet- en regelgeving. Belangrijke beginselen die daarbij door het onderzoeks- of recherchebureau in acht moeten worden genomen zijn de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit.

Deze beginselen houden in dat de gekozen onderzoeksmethodiek in verhouding staat tot de doelstelling van het onderzoek en dat de gekozen methodiek niet onnodig lang wordt ingezet. Dit betekent bijvoorbeeld dat als een medewerker van een organisatie zich mogelijk schuldig maakt aan belangenverstrengeling, hij niet meteen 24 uur per dag mag worden geobserveerd.

Een ander beginsel dat aandacht verdient, is het kenbaarheidsvereiste. Dit vereiste houdt in dat werknemers van een organisatie of een bedrijf op de hoogte moeten zijn dat in geval van verdenking van integriteitsschendingen, de organisatie bepaalde onderzoeksmethodieken kan inzetten om aan waarheidsvinding te doen.

Als een bureau dat soort zaken goed in het vizier heeft, dan maakt het voor een opdrachtgever niet uit of hij nu een bedrijfsrecherchebureau of een integriteitsonderzoeksbureau inschakelt. Zolang het onderzoek maar naar behoren wordt uitgevoerd!

Meer weten? Kijk op onze algemene website of die van BING Bedrijfsrecherche, of neem gerust contact op:

Naam: Christiaan Kooman
Functie: partner
Peter Schokker

Laat een reactie achter